Wat is eergerelateerd geweld?
Eergerelateerd geweld is elke vorm van geweld of dreiging van geweld door familieleden wanneer de eer van een persoon wordt geschonden. Het geweld wordt gepleegd om de eer te herstellen of om eerverlies te voorkomen.
Hoe vaak komt eergerelateerd geweld voor?
In 2024 registreerde de politie (LEC EGG) 673 EGG-zaken.
In zeven gevallen viel een dodelijk slachtoffer.
Het merendeel van de incidenten speelde zich af binnen een Turkse, Marokkaanse of Syrische context.
Wat speelt er bij eergerelateerd geweld?
Eer gaat over het aanzien dat iemand geniet binnen de gemeenschap. Er is sprake van individuele eer, die te maken heeft met persoonlijke prestaties en gedrag. Daarnaast is er collectieve eer, die draait om de reputatie van de familie als geheel. Eer biedt respect, steun en bescherming binnen de groep, maar het kent ook een keerzijde: eer is absoluut. Dat betekent dat verlies van eer grote gevolgen kan hebben voor de hele familie, en dat mensen ver kunnen gaan om die eer te behouden of te herstellen.
Eerverlies kan ontstaan door het overtreden van groepsregels of door roddels en geruchten die iemands reputatie aantasten. Voor meisjes en vrouwen gaat het vaak om vermeend ‘onfatsoenlijk’ gedrag, zoals kledingkeuze of gebruik van social media, het hebben van een vriend, of seks en zwangerschap buiten het huwelijk. Bij jongens en mannen kan eerverlies ontstaan door homoseksualiteit, onvruchtbaarheid of gezagsverlies binnen het gezin.
Eerverlies roept vaak een diepe angst voor sociale uitsluiting op, zowel bij de persoon zelf als bij de familie. Om dat te voorkomen, worden soms ingrijpende stappen gezet. Zo kan men kiezen voor een abortus om een zwangerschap te verbergen, of een maagdenvliesherstel laten uitvoeren om eerverlies te voorkomen. In sommige gevallen wordt zelfs een verhuizing geregeld, bijvoorbeeld naar het land van herkomst, om roddels en gezichtsverlies te vermijden.
Wat zijn maatregelen om eer te herstellen?
Vreedzame maatregelen om eer te herstellen
Soms proberen families de eer te herstellen zonder geweld. Dat gebeurt op vreedzame of symbolische manieren.
- Ontkennen of minimaliseren: De familie doet alsof het probleem niet ernstig was of niet heeft plaatsgevonden. Dit voorkomt gezichtsverlies.
- Symbolische gebaren: Er worden rituelen of handelingen ingezet om de eer te herstellen, zoals een gesprek tussen families met een vertrouwenspersoon, een omhelzing of cadeau als teken van verzoening, of het openlijk laten zien dat het contact is hersteld.
- Verhuizing naar het land van herkomst: Soms verhuist de familie om opnieuw te beginnen of om de eer op afstand te herstellen.
Het doel is steeds om de sociale balans te herstellen zonder geweld te gebruiken.
Gewelddadige maatregelen om eer te herstellen
De familie kan ook de eer herstellen met geweld, dit noemen we eergerelateerd geweld:
- Lichamelijk of psychisch geweld: Slachtoffers worden geslagen, bedreigd of vernederd om gehoorzaamheid af te dwingen.
- Verstoting: Iemand wordt uit de familie of gemeenschap gezet om afstand te nemen van de ‘schande’.
- Huwelijksdwang: Een huwelijk wordt afgedwongen om de eer van de familie te herstellen.
- Achterlating: Iemand wordt in het buitenland achtergelaten om contact of autonomie te verbreken.
- Terugbevlekking: Een vrouw wordt gedwongen opnieuw gemeenschap te hebben met de echtgenoot om ‘eer te herstellen’.
- Gedwongen abortus of zelfmoord: Slachtoffers worden onder druk gezet om de ‘oneer’ zelf ongedaan te maken.
- Eermoord: In uiterste gevallen wordt iemand gedood om de familie-eer te zuiveren.
Wat zijn signalen van eergerelateerd geweld?
- Leeft in angst voor familie of gemeenschap.
- Praat over schaamte, eerverlies of gezichtsverlies.
- Wordt gecontroleerd in gedrag, kleding of contacten.
- Vermijdt hulpverlening uit angst voor familie.
- Ervaart dreiging of druk van meerdere familieleden.
- Is sociaal geïsoleerd of plots teruggetrokken.
- Toont stress, slapeloosheid of somberheid door spanning thuis.
Een overzicht van signalen staat op Signalenkaart.nl.
Wie bieden advies, hulp en/of bescherming bij eergerelateerd geweld?
Bij signalen van eergerelateerd geweld kun je terecht bij:
- Veilig Thuis.
- Lokaal Team van de gemeente.
- Politie.
- Landelijke Expertisecentrum Eergerelateerd Geweld (LEC EGG).
Wat zijn extra veiligheidsmaatregelen?
Naast de stappen in de meldcode zijn deze punten belangrijk vanaf stap 1:
- Overleg altijd met deskundige of Veilig Thuis voordat je handelt of in gesprek gaat.
- (Dreiging van) levensgevaar? Bel direct 112.
Wat is het verschil tussen eergerelateerd geweld en huiselijk geweld?
Eergerelateerd geweld en andere vormen van huiselijk geweld vertonen overeenkomsten, maar verschillen in motief, uitvoering en impact.
Motief en oorzaak
Bij eergerelateerd geweld draait het om het beschermen of herstellen van de familie-eer. In eerculturen wordt gezichtsverlies als een ernstige bedreiging gezien. Het geweld wordt vaak goedgekeurd of gesteund door de familie en komt voort uit strikte groepsnormen, vooral rond het seksuele gedrag van vrouwen en meisjes.
Bij huiselijk geweld liggen de oorzaken meestal in persoonlijke factoren zoals stress, jaloezie, machtsmisbruik of relationele problemen. Het is doorgaans niet cultureel bepaald en wordt meestal afgekeurd door de omgeving.
Verschijningsvorm
Bij eergerelateerd geweld is het geweld vaak gepland en uitgevoerd met instemming van de familie. Het kan eenmalig plaatsvinden, zoals bij een eermoord, zonder dat er sprake is van voorafgaande mishandeling. Het herstel van eer moet zichtbaar zijn en kan zelfs in het openbaar gebeuren.
Bij huiselijk geweld ontstaat het geweld door oplopende spanningen binnen een relatie en volgt het vaak een cyclus van geweld en spijt. Het speelt zich meestal af achter gesloten deuren en escaleert geleidelijk.
Plegers en betrokkenen
Bij eergerelateerd geweld staat de familie centraal. Zij bepalen wie het geweld pleegt, vaak een jongere man of minderjarige, omdat de straf lager uitvalt. Wie weigert, kan zelf bedreigd of slachtoffer worden.
Bij huiselijk geweld is de pleger meestal een (ex-)partner of ouder die zelfstandig handelt. Andere familieleden zijn vaak niet betrokken en keuren het geweld af.
Impact op het slachtoffer
Bij eergerelateerd geweld wordt het slachtoffer vaak door de hele familie opgejaagd en heeft zelden steun in het eigen netwerk. De dreiging blijft bestaan, ook na een relatiebreuk of scheiding.
Bij huiselijk geweld is er vaker steun vanuit familie, vrienden of hulpverlening. De dreiging neemt meestal af zodra de pleger uit beeld is of gestopt wordt.