Juridisch

🔽 Klik op een onderwerp voor meer informatie

1. Basisbeginselen AVG

Wat is de AVG?

De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is een Europese wet die bepaalt hoe organisaties en personen met persoonsgegevens moeten omgaan. Het doel is dat mensen zeggenschap houden over hun eigen gegevens.
Bij het verwerken van persoonsgegevens moet je je houden aan zes basisprincipes:

  1. Rechtmatig, behoorlijk en transparant.
    • Rechtmatig: Je hebt een geldige reden (grondslag) nodig:
      • Toestemming van betrokkene(n).
      • Noodzakelijk voor een overeenkomst.
      • Wettelijke verplichting.
      • Bescherming van iemand in nood.
      • Wettelijke taak van de overheid.
      • Gerechtvaardigd belang.
    • Behoorlijk: Je mag gegevens niet gebruiken op een manier die schade toebrengt of discrimineert.
    • Transparant: Je legt duidelijk uit waarom en hoe je gegevens verwerkt.
  2. Doelbinding. Gebruik gegevens alleen voor het doel waarvoor je ze hebt gekregen. Voor ander gebruik is opnieuw toestemming nodig.
  3. Minimale gegevensverwerking. Verwerk alleen gegevens die echt nodig zijn.
  4. Juistheid. Houd gegevens correct en actueel.
  5. Opslagbeperking. Bewaar gegevens niet langer dan nodig is.
  6. Vertrouwelijkheid en integriteit. Bewaar gegevens veilig en bescherm ze tegen verlies of misbruik.

Bijzondere en strafrechtelijke persoonsgegevens

Bijzondere persoonsgegevens (zoals medische of politieke informatie) en strafrechtelijke gegevens mogen in principe niet worden verwerkt. Deze zijn extra gevoelig en vallen onder strenge regels. Verwerking mag alleen als dat echt nodig is en je aan specifieke voorwaarden voldoet.

2. Beroepsgeheim en conflict van plichten

Wat is het beroepsgeheim?

Professionals hebben een beroepsgeheim: informatie over cliënten mag alleen worden gedeeld met hun toestemming.
Beroepsgeheim bestaat uit zwijgplicht en verschoningsrecht.

  • Zwijgplicht: vertrouwelijke informatie moet geheim blijven.
  • Verschoningsrecht: een professional mag zwijgen tegenover politie of justitie als het om vertrouwelijke informatie gaat. Dit kan besproken worden met een juridisch adviseur.

Wanneer mag je het beroepsgeheim doorbreken?

  1. Met toestemming van de betrokkene: toestemming moet bewust, specifiek en vrijwillig zijn.
  2. Wettelijke plicht of meldrecht: bij een wettelijke verplichting of wanneer melden wettelijk mag (bijvoorbeeld op basis van de meldcode).
  3. Conflict van plichten: doorbreken mag als ernstige schade anders niet kan worden voorkomen en:
  • toestemming is geprobeerd.
  • niet ingrijpen ernstige schade veroorzaakt.
  • er sprake is van gewetensnood.
  • er geen andere oplossing is.
  • schade vrijwel zeker voorkomen kan worden.
  • zo min mogelijk informatie wordt gedeeld.

Het beroepsgeheim is de basis voor vertrouwen, maar mag in uitzonderlijke gevallen zorgvuldig doorbroken worden.

Waarom kun je geen geheimhouding beloven?

Professionals krijgen regelmatig vertrouwelijke informatie. Mensen willen iets delen, maar vragen soms om geheimhouding. Dit kan niet worden beloofd, omdat dit strijdig is met de wettelijke zorgplicht en beroepsregels.

Wat houdt professionele geheimhouding in?

Een professional behandelt informatie zorgvuldig en vertrouwelijk. Toch kent deze plicht grenzen. Bij zorgen over veiligheid, misbruik of geweld geldt een wettelijke plicht om te handelen volgens de meldcode en een meldrecht bij Veilig Thuis.

  • Een belofte tot volledige geheimhouding kan de veiligheid van de ander in gevaar brengen.
  • Het belemmert het opvolgen van de meldcode.
  • Het kan vertrouwen schaden als later toch informatie gedeeld moet worden.

Professionele betrouwbaarheid betekent eerlijk uitleggen hoe met informatie wordt omgegaan.

Wat zeg je wél?

In plaats van een belofte stel je vragen:

  • “Wat maakt dat je wilt dat dit niet gedeeld wordt?”
  • “Waar ben je bang voor als dit wordt gedeeld?”
  • “Wat zou helpen om hierover te praten?”

Leg daarna uit wat de rol van de professional is:

  • “Wat je vertelt, blijft zoveel mogelijk tussen ons. Bij zorgen over veiligheid wordt dit besproken.”
  • “Alleen noodzakelijke informatie wordt gedeeld om iemand te beschermen.”
  • “Er wordt samen gekeken wie betrokken moet worden en hoe.”

Wat is het doel?

Openheid over de grenzen van geheimhouding versterkt vertrouwen. Mensen weten waar ze aan toe zijn en ervaren dat zorgvuldig en eerlijk wordt gehandeld.

3. Meld- en informatierechten

Verplichting om de meldcode te gebruiken

Bij signalen van huiselijk geweld is het verplicht om de stappen van de meldcode te volgen.

Meldrecht (Wmo 2015, artikel 5.2.6.)

Het is toegestaan om huiselijk geweld te melden bij Veilig Thuis zonder toestemming van de betrokkene.

Meldplicht

Grensoverschrijdend gedrag van een medewerker richting een cliënt moet worden gemeld bij de inspectie of toezichthouder.

4. Informatierecht (Jeugdwet, artikel 7.3.11)

Informatie mag worden gedeeld met de Raad voor de Kinderbescherming of een jeugdbeschermer als dit nodig is voor de veiligheid van het kind.

Informatieplicht (Jeugdwet, artikel 7.3.11)

Als een jeugdbeschermer informatie opvraagt die nodig is voor zijn taak, moet deze informatie worden verstrekt.

Zonder toestemming met medeweten

Zonder toestemming betekent niet automatisch zonder medeweten. Informeer de betrokkene wanneer dit mogelijk is.

Wie is verantwoordelijk voor de melding bij Veilig Thuis?

De melding bij Veilig Thuis wordt gedaan door degene die de signalen waarneemt. Veilig Thuis heeft informatie uit eerste hand nodig. De melding kan ook namens de organisatie worden gedaan.

Er is een uitzondering. Professionals met competentietaakprofiel 1 kunnen de melding laten doen door een professional met competentietaakprofiel 2. De directeur en/of bestuurder is eindverantwoordelijk voor de melding bij Veilig Thuis.

4. Wettelijke vertegenwoordigers

Aan wie vraag je toestemming?

Minderjarigen:

  • Tot 12 jaar: ouders of wettelijk vertegenwoordiger.
  • 12 tot 16 jaar: zowel jongere als ouders.
  • Vanaf 16 jaar: de jongere zelf.

Meerderjarigen:

  • Onder curatele: volwassene en curator.
  • Onder bewind: volwassene en bewindvoerder (voor financiën).
  • Met mentor: volwassene en mentor (voor persoonlijke belangen).

Curator, bewindvoerder en mentor worden benoemd door de rechter.

Curatele- en bewindsregister

In het openbare register staan personen onder curatele en bewind. Iedereen kan een verklaring opvragen.

Wanneer hebben ouders gezag?

De biologische moeder heeft automatisch gezag als zij 18 jaar of ouder is, niet onder curatele staat en geen geestelijke stoornis heeft.
Ouders hebben gezamenlijk gezag als zij getrouwd zijn, geregistreerd partners zijn of het kind hebben erkend.

Gezamenlijk gezag

Gezamenlijk gezag kan worden aangevraagd bij de rechtbank. Na scheiding behouden ouders meestal samen het gezag. Soms beslist de rechter anders.

Rechten van ouders zonder gezag

Ouders:

  • Recht op informatie over het kind.
  • De ouder met gezag moet informatie geven.
  • De ouder met gezag vraagt om mening bij belangrijke beslissingen.
  • De ouder met gezag neemt de beslissing.

Professionals:

  • Geven belangrijke informatie als de ouder zonder gezag daarom vraagt.
  • Kunnen ook zelf informatie delen.

Gezagsregister

In het openbare gezagsregister staat wie gezag heeft over een kind. Iedereen kan een uittreksel opvragen.

Verschil tussen voogd en gezinsvoogd

  • Gezinsvoogd: betrokken bij ondertoezichtstelling (OTS). Ouders houden gezag maar moeten aanwijzingen opvolgen.
  • Voogd: neemt het gezag over wanneer ouders dit niet meer hebben. Verantwoordelijk voor opvoeding en verzorging.

5. Dossier voeren

Wat is het doel van een dossier?

Een dossier is essentieel voor het bieden van goede zorg. Het helpt om ontwikkelingen te volgen, successen te benoemen en verbeterpunten te signaleren. Door ook de stappen van de meldcode vast te leggen, kan worden onderbouwd waarom bepaalde beslissingen zijn genomen en welke acties zijn uitgevoerd.

Welke informatie leg je vast in het dossier?

Stap 1. Breng signalen in kaart:

  • De feitelijke signalen die zijn waargenomen.
  • Met wie hierover is gesproken.
  • De reactie van de betrokkene(n) of hun vertegenwoordiger.
  • Gemaakte afspraken over eventueel vervolg.

Stap 2. Overleg met deskundig professional en/of Veilig Thuis:

  • Wie is geraadpleegd.
  • Wat het advies was.
  • Waarom eventueel van dat advies is afgeweken.

Stap 3. Ga in gesprek met betrokkenen:

  • Met wie het gesprek is gevoerd.
  • De reactie op de signalen.
  • Gemaakte vervolgafspraken.
  • Reactie op een aangekondigde melding.
  • Reden waarom het gesprek is overgeslagen (indien van toepassing).

Stap 4. Weeg de onveiligheid met het afwegingskader:

  • De uitkomst van de afweging.
  • De onderbouwing van het besluit.

Stap 5. Besluit tot melden bij Veilig Thuis en hulp organiseren:

  • Of er hulp wordt georganiseerd.
  • Of er wel of geen melding wordt gedaan bij Veilig Thuis, inclusief de inhoud.
  • Gemaakte afspraken.

Wie legt gegevens vast in het dossier?

  • Professionals met competentietaakprofiel 1 voeren stap 1 en 2 uit. Zij hebben niet altijd toegang tot het dossier.
  • Professionals met competentietaakprofiel 2 zijn verantwoordelijk voor alle vijf stappen en hebben altijd toegang tot het dossier.
  • Als profiel 1 geen toegang heeft, registreert profiel 2 de informatie na overleg.

Hoe schrijf je zorgvuldig?

Houd bij het schrijven rekening met deze 8 tips:

  • Schrijf alsof iemand anders meeleest.
  • Gebruik duidelijke en begrijpelijke taal.
  • Noteer alleen actuele en juiste gegevens.
  • Blijf feitelijk en vermijd oordelen of interpretaties.
  • Leg zowel bevestigende als ontkrachtende signalen vast.
  • Noteer altijd de reactie van de betrokkene(n).
  • Vermeld de bron van informatie.
  • Noteer diagnoses alleen als deze zijn vastgesteld door een deskundige.

Mag je informatie over een derde vastleggen?

Ja, maar alleen als dit noodzakelijk is om onveiligheid te stoppen. Dit mag op basis van:

  • Een wettelijke informatieplicht of meldrecht.
  • Een conflict van plichten.
  • Een zwaarwegend belang.

Mag je foto’s maken van letsel?

Op basis van privacyregels geldt het volgende advies:

  • Raadpleeg een vertrouwensarts van Veilig Thuis voor advies.
  • Maak alleen een foto als dit echt nodig is.
  • Foto’s zijn een aanvulling op de beschrijving.
  • Zorg dat de persoon niet herkenbaar in beeld komt.
  • Vraag altijd toestemming van het slachtoffer, ook bij minderjarigen.

Wanneer heb je recht op inzage?

Je hebt het recht om jouw dossier in te zien. Je vraagt dit aan per mail of brief. De organisatie controleert de identiteit en reageert binnen één maand.

Beperkingen gelden als:

  • De veiligheid van jou of anderen in gevaar komt.
  • De privacy van anderen wordt geschonden.
  • Bij ouders met gezag kan inzage worden geweigerd als dit de veiligheid van het kind bedreigt.

Wat zijn persoonlijke werkaantekeningen?

Persoonlijke werkaantekeningen zijn tijdelijke notities die een professional maakt als geheugensteun. Ze helpen om later zorgvuldig informatie vast te leggen. Deze kunnen digitaal, handgeschreven of als beeld- of geluidsopname worden gemaakt.

Zodra de informatie is verwerkt in het dossier, moeten deze aantekeningen worden vernietigd.

Wanneer is het geen persoonlijke werkaantekening meer?

  • Zodra de aantekening wordt bewaard in het dossier.
  • Zodra de aantekening wordt gedeeld met iemand anders.

Vanaf dat moment hoort de informatie bij het dossier en mag de betrokkene of diens wettelijk vertegenwoordiger deze inzien.

6. Zorgvuldig melden bij Veilig Thuis

Contact opnemen

Bel Veilig Thuis via 0800-2000. Dit is een landelijk nummer. Je spreekt de gemeente in waar het gezin woont.
Je krijgt een medewerker uit de regio aan de telefoon. Als het druk is, word je teruggebeld.
Je doet je verhaal en de medewerker stelt vragen om de situatie helder te krijgen. Je kunt overleggen wat er na de melding gebeurt, zodat je dit ook aan betrokkenen kunt uitleggen. Stel vragen zodat duidelijk is wat je kunt verwachten.
Als je verwacht dat de onveiligheid erger wordt door jouw handelen, bespreek dit met Veilig Thuis. Zij kunnen adviseren of en hoe je in gesprek gaat.

Melding doen

Veilig Thuis legt uit hoe je de melding doet en stuurt een meldformulier. Dit formulier is ook te downloaden via de website van Veilig Thuis. Soms kan een melding mondeling, maar schriftelijk melden is voor organisaties aan te raden. De informatie ligt dan vast en kan worden toegevoegd aan het dossier.
Lees het formulier vooraf zodat duidelijk is welke informatie nodig is.

Leg informatie vast

Leg relevante informatie vast op basis van de stappen van de meldcode. Gebruik de stappen als vragen en beantwoord deze:

  • Stap 1. Welke signalen zijn in kaart gebracht?
  • Stap 2. Is overleg gevoerd met een deskundig professional en/of Veilig Thuis? Zo ja, met wie en wat is de uitkomst?
  • Stap 3. Is een gesprek gevoerd met betrokkene(n)? Zo ja, met wie en wat is de uitkomst?
  • Stap 4. Heb je de onveilgiheid gewogen met het afwegingskader?
    • Afweging 1. Zijn er signalen van huiselijk geweld?
    • Afweging 2. Zijn er signalen van acute en/of structurele onveiligheid of onthulling?
    • Afweging 3. Kan effectieve hulp worden georganiseerd?
    • Afweging 4. Werken betrokkenen mee aan deze hulp?
    • Afweging 5. Leidt deze hulp tot duurzame veiligheid?
  • Stap 5. Is besloten om te melden bij Veilig Thuis en hulp te organiseren? Wat is de uitkomst?

Beschrijf de antwoorden beknopt in het meldformulier en let op:

  • Wees feitelijk en vermijd interpretaties en oordelen.
  • Vermeld de bron bij informatie van anderen.
  • Onderbouw een hypothese met feiten.
  • Leg medische diagnoses alleen vast als deze zijn vastgesteld door een deskundige professional.

Laat meelezen

Je kunt de melding laten meelezen door:

  • De aandachtsfunctionaris of gedragskundige voor zorgvuldigheid en objectiviteit.
  • De jurist voor toetsing aan wetgeving en AVG.
  • De leidinggevende bij twijfel over veiligheid van jezelf, collega’s of cliënten.

In gesprek met betrokkenen

Ga in gesprek als het veilig genoeg is en leg uit dat je een melding gaat doen. Zie stap 3 voor de gespreksaanpak in stap 4 en 5.
Vertel de reden van de melding, vraag om een reactie en vang emoties op. Leg uit wat er gaat gebeuren. Laat betrokkenen meelezen als zij dat willen. Als zij het niet eens zijn, kunnen zij hun reactie toevoegen aan de melding.

Vervolg

Stuur alle informatie naar Veilig Thuis. Als professionele melder ontvang je een terugkoppeling of de melding wordt opgepakt.
Als de terugkoppeling uitblijft, neem zelf contact op met Veilig Thuis om de stand van zaken te vragen.